JEAN LE PAUTRE (1618 – 1682): twee prenten ter ere van Lodewijk XIV: een obelisk en een triomfboog

2 Etsen. Obelisk: Obelisque dans la place Dauphine, C. le Brun jnu, le Paultre sculpsit. Afmetingen 43 x 20 cm (etsplaat), 60 x 36 cm (incl. lijst). Triomfboog: Arc de Triomphe du Carefour de la Fontaine sainct Gervais, le Paultre sculpsit, A Paris chez van Merlen, rue St Iacques a la ville d’Anvers. Afmetingen 38 x 25 cm (etsplaat), 55 x 41 cm (incl. lijst). Beide prenten afkomstig uit J. Troncon, L'entrée triomphante de leurs Majestez Louis XIV, Paris 1662. Prijs € 650

Dit duo zeer decoratieve prenten is om twee redenen van groot historisch belang. In de eerste plaats is het via dit soort prenten van Le Pautre dat de “Louis XIV-stijl” zich in de zeventiende eeuw vanuit Frankrijk door Europa verspeidde. In de tweede plaats vormen ze een registratie van de traditie om bij feestelijkheden van nationaal belang tijdelijke triomfboog-constructies als feestdecoratie op te richten, waarvoor de belangrijkste architecten en decorateurs werden ingezet: in dit geval Charles le Brun. Franse hofgeschiedenis, grafische kunst, decoratiekunst en zelfs toneelkunst komen in deze prenten op fascinerende wijze bij elkaar.

Jean le Pautre (1618-1682, ook geschreven als Le Paultre of Le Pôtre) geldt als één van de belangrijkste ornamentisten. Thieme-Becker spreekt zelfs van ‘einer der bedeutensten and phantasiereichsten Ornamentstecher aller zeiten’. Le Pautre begon zijn loopbaan bij de architect en meubelmaker Adam Philippon (1606 - ?) voor wie hij ornamenten ontwierp. Samen met Philippon bezocht Le Pautre Rome. Hij legde zich toe op de grafische technieken en zou meer dan 1500 prenten vervaardigen van architectuur, meubels, friezen, plafonds vazen en de meest uiteenlopende ornamenten. Het grootste deel van zijn oeuvre bestaat uit eigen composities. Zijn verzamelingen op het gebied van de decoratieve kunst zijn representatief voor wat men later de Lodewijk XIV stijl is gaan noemen. Via de prenten van Le Pautre werd de Lodewijk XIV stijl over heel Europa verspreid.

De twee ingelijste prenten die Ars Decora aanbiedt zijn zogenaamde feestdecoraties. De eerste betreft een obelisk die werd opgericht door Charles le Brun (1619-1690), de vermaarde hofschilder van Lodewijk XIV. De obelisk of triomfboog stond in een eeuwenoude traditie die tenminste teruggaat tot de Romeinen. Een feestdecoratie als deze was in feite een reusachtige schilderkunstige illusie (trompe-l’oeuil). Deze obelisk werd opgericht op de Place Dauphine in Parijs met zicht op het ruiterstandbeeld van Henri IV, ter gelegenheid van de triomfantelijke intocht van zonnekoning Lodewijk XIV en zijn echtgenote Maria Theresia van Spanje in 1662. De obelisk vormt een lofzang op het koninklijk paar. De tweede feestdecoratie wordt op de prent omschreven als ‘Arc de Triomphe du Carefour de la Fontaine sainct Gervais’. Deze merkwaardige maar prachtig vormgegeven triomfboog verbeeldt de berg Parnassus met vanzelfsprekend Apollo in een hoofdrol. Twee putti in het midden schragen een medaillon waarop de beide echtelieden van koninklijke bloede ‘en profil’ zijn afgebeeld. De afgebeelde personen waren in werkelijkheid mensen van vlees en bloed die met elkaar een zogenaamd ‘tableau vivant’ vormden.

Het is aannemelijk dat Le Pautre de prenten vervaardigde in opdracht van Le Brun, ter vastlegging van zijn (immers tijdelijke) meesterwerken. De beide prenten zijn in een voortreffelijk staat, vrij van verkleuringen en schades.

Le Pautre Arc en Obelisque 124-1

Le Pautre Arc de Triomphe 124-2

Le Pautre Arc de Triomphe 124-3

Le Pautre Arc de Triomphe 124-4

Le Pautre Obelisque 124-5

Le Pautre Obelisque 124-6